Pomóż nam pomagać – przekaż nam 1% swojego podatku KRS 000 00 48 342

Słownik

Adopcja
Termin „adopcja” jest równoznaczny z określeniem „przysposobienie”. Przez przysposobienie należy rozumieć powstały z woli osób zainteresowanych taki stosunek prawny, jaki istnieje pomiędzy rodzicami a dzieckiem. Jest to więc stosunek rodzicielski, w ramach którego powstają między przysposabiającym a przysposobionym wszelkie obowiązki i prawa właściwe dla naturalnego stosunku rodzicielskiego. Wiąże się z tym stan cywilny polegający na pochodzeniu jednej osoby od drugiej, władza rodzicielska oraz obowiązek alimentacyjny.

Pietrzykowski J. (1990), Kodeks rodzinno-opiekuńczy z komentarzem, Warszawa.

Cyberbullying
Cyberbullying to wysyłanie i publikowanie szkodliwych treści lub obrazów przy użyciu Internetu lub innych cyfrowych narzędzi komunikacyjnych.

The Center for Safe and Responsible Internet Use, USA

Cyberbullying ma miejsce wtedy, gdy dziecko albo nastolatek jest tyranizowane, zastraszane, szykanowane, upokarzane, zawstydzane lub w inny sposób krzywdzone przez inne dziecko lub nastolatka przy użyciu Internetu, interaktywnych lub cyfrowych technologii, albo też telefonów komórkowych.

www.stopcyberbullying.org

Dzieci bez opieki rodzicielskiej, dzieci rozłączone z rodzicami (ang. unaccompanied children)
Dzieci bez opieki rodzicielskiej to dzieci pozbawione podstawowego źródła ochrony. Znalazły się one w tej sytuacji, gdyż czasowo lub trwale:
• straciły swoich rodziców lub opiekunów, którzy sprawowali nad nimi opiekę,
• straciły kontakt ze swoimi opiekunami (np. dzieci, które żyją lub pracują na ulicy, są uchodźcami lub zostały przesiedlone,
• zostały oddzielone od swoich opiekunów (np. rodzice są aresztowani lub dzieci porwano),
• zostały umieszczone przez swoich rodziców/opiekunów w systemie opieki alternatywnej (np. dzieci niepełnosprawne lub dzieci z ubogich rodzin umieszczone w instytucjach),
• zostały pozbawione przez państwo opieki rodzicielskiej (np. poprzez pozbawienie rodziców praw rodzicielskich z powodu przemocy domowej) długoterminowo przebywają w instytucjach opieki zdrowotnej (np. z powodów takich, jak zarażenie HIV/AIDS),
• przebywają w ośrodku szkolno-wychowawczym, izbie zatrzymań dla młodocianych, ośrodku resocjalizacyjno-poprawczym lub karnym w rezultacie administracyjnej lub sądowej decyzji (np. podejrzani albo skazani młodociani sprawcy lub dzieci ubiegające się o status uchodźcy).

Children without Primary Caregivers and in Institutions [Dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej i dzieci w instytucjach], UNICEF.

Dzieci pozbawione opieki to dzieci, które zostały oddzielone od obojga rodziców i innych krewnych, i nie przebywają pod opieką żadnego dorosłego, który zgodnie z prawem lub obyczajami, jest odpowiedzialny za opiekę nad nimi.

Inter-agency Guiding Principles on Unaccompanied and Separated Children [Międzyagencyjne zasady postępowania dotyczące dzieci bez opieki] (2004), Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża.

Dzieci cudzoziemskie bez opieki (ang. separated children)
Dzieci cudzoziemskie bez opieki to osoby poniżej 18. roku życia, które przebywają poza krajem swego pochodzenia i są oddzielone od obojga rodziców lub prawnego opiekuna.
Niektóre dzieci pozostają same, podczas gdy inne mogą mieszkać z członkami dalszej rodziny. Wszystkie dzieci bez opieki są uprawnione do ochrony zapewnionej dzięki szerokiemu spektrum międzynarodowych i krajowych aktów prawnych. Dzieci te mogą szukać azylu ze względu na obawę przed prześladowaniami lub brak ochrony na skutek naruszania praw człowieka, konfliktu zbrojnego lub sytuacji politycznej w kraju, z którego pochodzą. Mogą być ofiarami handlu ludźmi, wykorzystywania seksualnego czy innego rodzaju wykorzystywania. Dzieci te mogły także przybyć do Europy, aby uciec przed złymi warunkami życia.

Statement of good practice [Zasady dobrej praktyki] (2004), Save the Children, UNHCR.

Dzieci przymuszane do pracy (ang. child labour)
Praca dzieci odnosi się do praktyk, które są psychicznie, społecznie i moralnie niebezpieczne i szkodliwe dla dzieci oraz wpływają na ich edukację szkolną poprzez pozbawienie ich możliwości uczęszczania do szkoły lub wymuszanie na nich przedwczesnego opuszczania szkoły oraz wiąże się z łączeniem obecności w szkole ze zbyt długą i wyczerpującą pracą. Najcięższe formy pracy dzieci obejmują: niewolnictwo, odłączenie od rodziny, narażenie na poważne ryzyko lub chorobę, konieczność samodzielnego utrzymania się na ulicach wielkich miast.

Decent Work and the Millennium Development Goals [Uczciwa praca i milenijne priorytety rozwoju] (2005), Międzynarodowa Organizacja Pracy.

 

Określenie „najgorsze formy pracy dzieci” odnosi się do:

a) wszystkich form niewolnictwa lub praktyk podobnych do niewolnictwa, takich jak sprzedaż i handel dziećmi, niewolnictwo za długi i pańszczyzna lub praca przymusowa albo obowiązkowa, w tym przymusowe lub obowiązkowe rekrutowanie dzieci do udziału w konflikcie zbrojnym,

b) korzystania, angażowania lub proponowania wykorzystania dziecka do prostytucji, pornografii lub przedstawień pornograficznych,

c) korzystania, angażowania lub proponowania wykorzystania dziecka do nielegalnych działalności, w szczególności do produkcji i handlu narkotykami, jak to określają stosowne traktaty międzynarodowe,

d) pracy, która ze względu na swój charakter lub okoliczności, w których jest prowadzona, może zagrażać zdrowiu, bezpieczeństwu lub moralności dzieci.

Konwencja Nr 182 dotycząca zakazu i natychmiastowych działań na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci [ILO Convention No. 182: Worst Forms of Child Labour Convention] (1999), art. 3, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Genewa.

Dzieci ulicy (ang. street children)
„Dzieci ulicy” to osoby poniżej 18. roku życia, które przez krótszy lub dłuższy czas żyją w środowisku ulicznym. Przenoszą się z miejsca na miejsce, nawiązując kontakt z grupą rówieśniczą lub innymi osobami na ulicy. Oficjalny adres tych dzieci to adres rodziców lub jakiejś instytucji socjalnej. Dzieci te mają słaby kontakt ze swoimi rodzicami, z przedstawicielami szkół i instytucji wspomagających, które ponoszą za nie odpowiedzialność lub w ogóle nie mają takiego kontaktu.

International Association for Street Children AIDER

Wyróżnia się trzy typy „dzieci ulicy”:
• dzieci żyjące na ulicy – uciekły od swych rodzin i mieszkają na ulicy,
• dzieci pracujące na ulicy – mieszkają w swych domach, jednakże większość czasu spędzają na ulicach i samodzielnie zaspokajają swoje potrzeby,
• dzieci z rodzin żyjących na ulicy – mieszkają na ulicach razem ze swymi rodzinami.

UNICEF, 1986.

„Dzieci ulicy” spędzają praktycznie cały czas na ulicy. W domu właściwie tylko nocują. Na ulicy znajdują („załatwiają”) wszystko – od pieniędzy począwszy, po żywność, zabawki i ubrania. Nie znają wartości pieniądza i rzeczy. Znajdują przyjemność w niszczeniu mienia. Często są członkami nieformalnych grup dziecięcych, gdzie obowiązuje kult siły. Wdają się w bójki lub napadają na przypadkowych ludzi. „Zarabiają” głównie żebrząc i kradnąc, a zdobytymi towarami handlują między sobą lub na bazarach. Część dzieci eksperymentuje z alkoholem, klejami i używkami, gdyż brak zajęć i opieki, sprawia, że staje się to atrakcyjną formą spędzania czasu. Prawie wszystkie „dzieci ulicy” mają poważne kłopoty w szkole z powodu wagarów, agresji i niskich możliwości intelektualnych, spowodowanych zaniedbaniem wychowawczym. Powielają styl życia swoich rodziców, stając się częścią marginesu społecznego. Brak prawidłowych wzorców w rodzinie powoduje, że dzieci nie potrafią nawiązywać bliskich i konstruktywnych relacji z rówieśnikami.

Rada Programu „Dzieci Ulicy” Fundacji dla Polski

Dziecko
„Dziecko” oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej 18 lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dzieci, uzyska ono wcześniej pełnoletniość.

Konwencja o Prawach Dziecka (1989), ONZ.

Grooming
Grooming to działania osoby dorosłej, która przy użyciu chatroomów (i innych środków komunikacyjnych dostępnych w Internecie) stara się nakłonić dziecko do kontynuacji znajomości w formie spotkania w świecie rzeczywistym z intencją seksualnego wykorzystania go.

Semantics or Substance? Towards a shared understanding of terminology referring to the sexual abuse and exploitation of children (2005), NGO Group for the Convention on the Rights of the Child.

Handel dziećmi (ang. trafficking in children)
Handel dziećmi oznacza każde działanie lub transakcję, w wyniku którego dziecko przekazywane jest przez jakąkolwiek osobę lub grupę osób innej osobie lub grupie za wynagrodzeniem lub jakąkolwiek inną rekompensatą.

Protokół fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii [Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), art. 2 (a), ONZ.

(a) Handel ludźmi oznacza werbowanie, transport, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osób, z zastosowaniem gróźb lub użyciem siły, albo też z zastosowaniem innej formy przymusu, uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w błąd, nadużycia władzy lub wykorzystania słabości, wręczenia lub przyjęcia płatności, korzyści dla uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą, w celu jej wykorzystania.
Wykorzystanie obejmuje, jako minimum, wykorzystanie do prostytucji innych osób lub inne formy wykorzystywania seksualnego, pracę lub usługi o charakterze przymusowym, niewolnictwo lub praktyki podobne do niewolnictwa, zniewolenie, albo usunięcie organów ludzkich;
(b) zgoda ofiary handlu ludźmi na zamierzone wykorzystanie określone w punkcie (a) niniejszego artykułu nie ma znaczenia, jeżeli posłużono się którąkolwiek z metod wymienionych w punkcie (a);
(c) werbowanie, transport, przekazanie, przechowywanie lub przyjęcie dziecka celem jego wykorzystania uznawane jest za „handel ludźmi” nawet wówczas, gdy nie obejmuje żadnej z metod wymienionych w punkcie (a) niniejszego artykułu;
(d) „dziecko” oznacza osobę, która nie ukończyła 18. roku życia.

Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej [Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime] (2000), art. 3, ONZ.

Kary fizyczne (ang. corporal punishment)
Kara fizyczna (kara cielesna) to każda kara, do której wymierzenia używana jest siła fizyczna, i która w zamierzeniu ma sprawić ból lub dyskomfort.

Eliminating Corporal Punishment: A Human Rights Imperative for Europe’s Children (2005), Rada Europy.

Kazirodztwo (ang. incest)
Kazirodztwo to kontakty seksualne między osobami, które są do tego stopnia spokrewnione bądź spowinowacone ze sobą, że zawarcie przez nie związku małżeńskiego byłoby prawnie niedopuszczalne lub obyczajowo zabronione.

UNICEF

 

Kazirodztwo – obcowanie płciowe w stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego,
przysposabiającego, brata lub siostry (…).

Kodeks karny (2003), art. 201, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

Komercyjne wykorzystywanie dzieci (ang. commercial exploitation of children)
Komercyjne wykorzystywanie dzieci odnosi się do wykorzystywania ich do pracy lub innych zajęć wiążących się z uzyskiwaniem korzyści przez inną osobę. Do tego rodzaju wykorzystywania zalicza się m.in. prostytucję dziecięcą. Działania te szkodzą fizycznemu i psychicznemu zdrowiu dziecka, a także jego rozwojowi intelektualnemu, moralnemu i społeczno-emocjonalnemu.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention [Raport z konsultacji nad zapobieganiem krzywdzeniu dzieci] (1999), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Genewa.

Krzywdzenie dziecka (ang. child abuse, child maltreatment)
Krzywdzenie lub maltretowanie dziecka to wszystkie formy fizycznego i/lub emocjonalnego złego traktowania, zaniedbania, wykorzystania seksualnego lub komercyjnego, doznane od osoby, odpowiedzialnej za dziecko, której ono ufa lub która ma władzę nad nim, skutkujące faktyczną lub potencjalną krzywdą dziecka dla jego zdrowia, możliwości przetrwania, rozwoju albo godności.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention [Raport z konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci] (1999), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

 

Krzywdzenie dziecka to każde działanie lub bezczynność jednostki, instytucji lub społeczeństwa jako całości i każdy rezultat takiego działania lub bezczynności, który deprywuje równe prawa i swobody dzieci i/lub zakłóca ich optymalny rozwój.

Gil D.G. (1970), Violence against children, Harvard University Press, Cambridge.

 

Krzywdzenie dziecka to każde działanie bądź jego zaniechanie ze strony rodzica lub opiekuna prowadzące do śmierci, poważnego uszkodzenia ciała lub krzywdy emocjonalnej, wykorzystania seksualnego, a także każde działanie lub jego zaniechanie powodujące ryzyko doznania przez dziecko poważnej krzywdy.

Child Abuse Prevention and Treatment Act [Ustawa o zapobieganiu przemocy wobec dzieci i terapii dla dzieci krzywdzonych] (1974), USA.

Krzywdzenie emocjonalne (ang. emotional abuse)
Krzywdzenie emocjonalne dziecka oznacza nie zapewnianie rozwojowo odpowiedniego, wspierającego środowiska, łącznie z dostępnością osoby znaczącej, tak by dziecko mogło rozwinąć stabilne i pełne kompetencje emocjonalne i społeczne adekwatne do jego osobistych możliwości i kontekstu społecznego, w którym żyje. Te niekorzystne działania wobec dziecka, powodują lub z dużym prawdopodobieństwem mogą spowodować krzywdy zdrowotne, fizyczne, psychiczne, moralne lub społeczne w rozwoju dziecka, a kontrola nad nimi spoczywa na rodzicu lub innej osobie, z którą dziecko pozostaje w relacji opartej na zaufaniu, władzy lub odpowiedzialności. Działania uznawane za krzywdzenie emocjonalne obejmują: ograniczanie swobodnego poruszania się, upokarzanie, oczernianie, traktowanie dziecka jako „kozła ofiarnego”, straszenie, dyskryminowanie, wyśmiewanie oraz wszelkie inne nie fizyczne formy wrogiego lub odrzucającego traktowania.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention
[Raport z konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci] (1999), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

Maltretowanie psychiczne oznacza powtarzający się wzorzec zachowań opiekuna lub skrajnie drastyczne wydarzenie (lub wydarzenia), które powodują u dziecka poczucie, że jest nic nie warte, złe, niekochane, niechciane, zagrożone i że jego osoba ma wartość jedynie wtedy, gdy zaspokaja potrzeby innych (…). Formy maltretowania psychicznego to: odtrącanie, zastraszanie, wyzyskiwanie/przekupstwo, odrzucenie emocjonalne, izolowanie, zaniedbywanie rozwoju umysłowego, nauki, opieki medycznej.
The American Professional Society on the Abuse of Children [Amerykańskie Stowarzyszenie Profesjonalistów Przeciwdziałających Krzywdzeniu Dzieci].

Emocjonalne krzywdzenie i zaniedbywanie definiuje się jako związek pomiędzy dzieckiem a opiekunem, charakteryzujący się utrwalonymi, szkodliwymi dla dziecka wzorami działania. Te jednak nie obejmują bezpośredniego kontaktu cielesnego. Do kategorii krzywdzenia psychicznego można zaliczyć:
• uczuciową niedostępność, brak reakcji emocjonalnej, zaniedbywanie (obejmuje niewrażliwość rodziców) – przypisywanie dziecku negatywnych cech, błędna ocena dziecka (wrogość, oczernianie, odrzucanie dziecka postrzeganego jako zasługującego na takie traktowanie),
• niekonsekwentne i niewłaściwe dla rozwoju dzieci interakcje (stawianie dziecku oczekiwań wykraczających poza możliwości na danym etapie rozwoju, nadmierna opiekuńczość, ograniczenie poznawania i uczenia się, narażenie na zawstydzające lub traumatyczne wydarzenia i interakcje),
• nie uznawanie lub lekceważenie indywidualności i odrębności dziecka (wykorzystywanie go do zaspokojenia potrzeb psychologicznych rodzica, nieumiejętność rozróżniania między rzeczywistością a życzeniami i przekonaniami dorosłego dotyczącymi dziecka),
• uniemożliwianie dziecku adaptacji społecznej (wspieranie postaw antyspołecznych, zaniedbanie psychiczne – nie zapewnienie odpowiedniej stymulacji poznawczej lub możliwości doświadczania i uczenia się).

Glaser D. (2003), Podstawy teoretyczne i pojęciowe dotyczące krzywdzenia psychicznego i zaniedbywania emocjonalnego dzieci, „Dziecko krzywdzone. Teoria, badania, praktyka” nr 4.

Krzywdzenie instytucjonalne (ang. institutional abuse)
Krzywdzenie instytucjonalne to każdy system, program, działanie, procedura lub indywidualna interakcja z dzieckiem w opiece instytucjonalnej, która nadużywa, zaniedbuje, lub jest szkodliwa dla zdrowia, bezpieczeństwa lub dobrego stanu emocjonalnego i fizycznego dziecka, lub która w jakikolwiek inny sposób wykorzystuje albo też narusza podstawowe prawa dziecka.
Gil E. (1982), Institutional abuse of children in out-of-home care, „Child & Youth Services”, vol. 4/1-2.
Krzywdzenie instytucjonalne odnosi się do krzywdzenia dziecka przez pracownika instytucji opieki, szkodliwych praktyk funkcjonujących w instytucji lub niewłaściwych postaw społeczeństwa, dotyczących opieki instytucjonalnej. Kategorie krzywdzenia instytucjonalnego to: urazy nieprzypadkowe, wykorzystywanie seksualne, nie zapewnienie odpowiedniej opieki, krzywdzenie emocjonalne, niemoralne zachowania personelu, szkodliwe ograniczenia nakładane na dziecko, celowe powodowanie niepowodzeń dziecka lub upokarzanie go.
Rindfleisch N., Rabb J. (1984), How much of a problem is resident mistreatment in child welfare institutions, „Child Abuse and Neglect”, vol. 8.
Małżeństwo pod przymusem (ang. forced marriage)
Małżeństwo pod przymusem obejmuje małżeństwa zawarte przez osoby, które do stanu małżeńskiego zostały przymuszone wbrew swojej woli lub nie były w pełni świadome i poinformowane, że wstępują w związek małżeński. Brak zgody może dotyczyć jednej lub obu stron albo zgoda ta może być wymuszona. Przymuszenie do małżeństwa może dotyczyć dwojga dzieci, dziecka i dorosłego lub dwojga dorosłych.

Semantics or Substance? Towards a shared understanding of terminology referring to the sexual abuse and exploitation of children (2005), NGO Group for the Convention on the Rights of the Child.

Okaleczenie kobiecych genitaliów (ang. female genital mutilation)
Okaleczenie kobiecych genitaliów to operacje, które przeprowadzane są najczęściej na kilkudniowych niemowlętach, rzadziej na kilku- lub kilkunastoletnich dziewczynkach. W rzadkich przypadkach na dorosłych kobietach.
Wyróżnia się kilka rodzajów tych operacji:

  • Obrzezanie lub „sunna” – obejmuje usunięcie szczytu łechtaczki. Z medycznego punktu widzenia operacja ta może być porównana do męskiego obrzezania.
  • Wycięcie łechtaczki (ekscyzja) lub klitoridektomia – obejmuje usunięcie łechtaczki i często również całkowite usunięcie warg sromowych. Jest to najczęściej praktykowana operacja w krajach Afryki, Azji, Półwyspu Arabskiego i Bliskiego Wschodu.
  • Infibulacja lub „obrzezanie faraonów” – jest to najbardziej drastyczna forma kobiecego okaleczenia genitalnego, obejmuje usunięcie łechtaczki oraz warg sromowych mniejszych i pozostawienie do naturalnego zrośnięcia lub zaszycie pozostałej tkanki z pozostawieniem niewielkiego otworu.

What is Female Genital Mutilation?, Inter-Parliamentary Union, www.ipu.org

Pedofilia (ang. paedophilia)
Pedofilia to zaburzenie preferencji seksualnych, w którym obiektem seksualnym jest dziecko, które nie wkroczyło jeszcze w okres dojrzewania, zazwyczaj poniżej 13. roku życia


Redefining the Jargon. Sexual Abuse of Children, Child Pornography and Paedophilia on the Internet: An International challenge (1999), UNESCO, Paris.

Pedofilia – popęd płciowy do osobników nie posiadających drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych. Statystycznie występuje częściej u mężczyzn niż kobiet.


Diagnostic and Statistical Manual – DSM IV [Klasyfikacja DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego], American Psychiatric Association (APA).

Pornografia dziecięca (ang. child pornography)
Pornografia dziecięca to przedstawienie (przy użyciu jakichkolwiek środków) dziecka zaangażowanego w sposób rzeczywisty lub symulowany w czynności o charakterze seksualnym lub przedstawienie intymnych części ciała dziecka dla celów erotycznych.

Protokół fakultatywny do Konwencji Praw Dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii [Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), ONZ.

Pojęcie „pornografia dziecięca” obejmuje materiał pornograficzny, który w sposób widoczny przedstawia:

  • osobę małoletnią w trakcie czynności o wyraźnym charakterze seksualnym;
  • osobę, która wydaje się być nieletnią, w trakcie czynności o wyraźnym charakterze seksualnym;
  • realistyczny obraz przedstawiający osobę małoletnią w trakcie czynności o wyraźnym charakterze seksualnym.

Konwencja o cyberprzestępczości [Convention on Cybercrime] (2001), art. 9(2), Rada Europy, Budapeszt.

Prostytucja dziecięca (ang. child prostitution)
Prostytucja dziecięca to angażowanie dziecka lub oferowanie jego usług seksualnych danej osobie za korzyści finansowe lub innego rodzaju świadczenie.

Report of Special Rapporteur on the sale of children, child prostitution and phild pornography [Raport Specjalnego Sprawozdawcy w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii] (1996), UNHCR.

Prostytucja dziecięca to wykorzystanie dziecka do celów seksualnych dla osiągnięcia korzyści majątkowych lub innego rodzaju świadczeń.

Protokół Fakultatywny do Konwencji Praw Dziecka w sprawie Handlu Dziećmi, Prostytucją Dzieci i Pornografią
[Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), ONZ.

Przemoc (ang. violence)
Przemoc to celowe użycie siły fizycznej albo władzy przeciw drugiemu człowiekowi, sobie samemu lub grupie ludzi, prowadzące lub stwarzające ryzyko uszkodzenia ciała, śmierci, krzywdy psychicznej, nieprawidłowego rozwoju lub ubóstwa/deprywacji.

World Report on Violence and Health [Światowy raport o przemocy i zdrowiu] (2002), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Genewa.

Przemocą jest każde zachowanie, którego intencją jest wyrządzenie fizycznej krzywdy drugiemu człowiekowi, lub też czyn, który jest postrzegany jako mający taką intencję.


Strauss M.A., Conceptualization and measurement of battering: implications for public policy, w: M. Steinman (red.) (1991), Woman Battering: Policy Responses, Anderson Publishing, Cincinnati.

Przemoc fizyczna wobec dziecka (ang. physical child abuse)
Przemoc fizyczna wobec dziecka to taka przemoc, w wyniku której dziecko doznaje faktycznej fizycznej krzywdy lub jest nią potencjalnie zagrożone. Krzywda ta następuje w wyniku interakcji, nad którą kontrolę sprawuje rodzic lub inna osoba odpowiedzialna za dziecko, lub której dziecko ufa, lub która ma władzę nad nim. Przemoc fizyczna wobec dziecka może być czynnością powtarzalną lub jednorazową.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention [Raport z konsultacji nad zapobieganiem krzywdzeniu dzieci], Światowa Organizacja Zdrowia, Genewa 1999.

 

Przemoc fizyczna wobec dziecka to celowe użycie siły fizycznej wobec dziecka, które powoduje lub z dużym prawdopodobieństwem może spowodować uszczerbek na zdrowiu dziecka, zagrażać jego życiu, rozwojowi i godności. Działania te mogą obejmować: uderzanie, bicie, kopanie, potrząsanie, gryzienie, duszenie, parzenie, przypalanie, trucie.

Preventing Child Maltreatment: a guide to taking action and generating evidence (2006), Światowa Organizacja Zdrowia, International Society for the Prevention of Child Abuse and Neglect [Międzynarodowe Towarzystwo Przeciwdziałania Przemocy i Zaniedbywaniu Dzieci].

Przemoc w rodzinie
Przemoc w rodzinie to każde działanie jednego z członków rodziny lub zaniedbanie, które zagrażają życiu, cielesnej i psychicznej integralności lub wolności innego członka tej samej rodziny bądź poważnie szkodzą jego (jej) osobowości.

Browne K., Herbert M. (1999), Zapobieganie przemocy w rodzinie, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warszawa.

Płodowy zespół alkoholowy (ang. Fetal Alcohol Syndrome – FAS)
FAS jest zespołem umysłowych i fizycznych zaburzeń, które mogą wyrażać się jako opóźnienie umysłowe, dysfunkcja mózgu, anomalia rozwojowe, zaburzenia w uczeniu się i zaburzenia psychologiczne. FAS jest skutkiem działania alkoholu na płód w okresie prenatalnym.

Fetal Alcohol Syndrome: Diagnosis, Epidemiology, Prevention, and Treatment [Płodowy zZespół alkoholowy – diagnoza, epidemiologia, profilaktyka i terapia] (1996), The Institute of Medicine Report, Washington.

U źródeł płodowego zespołu alkoholowego (Fetal Alcohol Syndrome) jest alkohol, który przechodząc przez łożysko wnika do tkanek rozwijającego się płodu. Będąc trucizną, zaburza prawidłowy tok wzrastania dziecka i może doprowadzić do powstawania wad wrodzonych. FAS rozpoznaje się na podstawie następujących kryteriów: charakterystyczne rysy twarzy: dzieci z FAS często mają mniejszy obwód głowy, prawdopodobnie w związku z zahamowanym rozwojem mózgu, spłaszczone policzki, małe oczy, cienką górną wargę, wygładzoną rynienkę podnosową i małożuchwie; niski wzrost i waga ciała zarówno po urodzeniu, jak i w późniejszych okresach rozwoju; uszkodzenia obwodowego układu nerwowego, przejawiające się opóźnionym rozwojem, zaburzeniami emocjonalnymi i obniżonym poziomem intelektu.


Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

Seksturystyka (ang. sex-tourism)
Seksturystyka to podróże organizowane przez przemysł turystyczny albo bez jego pośrednictwa, ale wykorzystujące jego struktury, których podstawowym celem jest doprowadzenie do komercyjnych kontaktów seksualnych między turystami a osobami zamieszkującymi dane terytorium.

WTO Statement on the Prevention on the Organized Child Sex Tourism [Stanowisko Światowej Organizacji Turystyki dotyczące zorganizowanej seksturystyki], Światowa Organizacja Turystyki, Egipt 1995.

Seksturystyka to komercyjne wykorzystanie seksualne dziecka przez osoby podróżujące z jednego kraju do innego, zazwyczaj mniej rozwiniętego, w celu zaangażowania się w kontakty seksualne z dziećmi.

Questions and answers about the Commercial Sexual Exploitation of Children [Pytania i odpowiedzi – seksualne wykorzystywanie dzieci w celach komercyjnych] (2001), ECPAT International, Bangkok.

Wykorzystywanie seksualne dzieci w celach komercyjnych (ang. commercial sexual exploitation of children)
Wykorzystywanie seksualne dzieci w celach komercyjnych jest pogwałceniem podstawowych praw dziecka. Dziecko traktuje się jako przedmiot seksualny o wartości handlowej, a wynagrodzenie wypłacane jest dziecku lub osobie trzeciej, w gotówce lub w naturze. Seksualne wykorzystywanie dzieci w celach komercyjnych (dziecięca prostytucja i pornografia) stanowią formę zniewolenia i przemocy wobec dzieci. Są równoznaczne z pracą przymusową i współczesną formą zniewolenia.

Deklaracja Końcowa I Światowego Kongresu Przeciwko Seksualnemu Wykorzystywaniu Dzieci w Celach Komercyjnych [Declaration and Agenda for Action from the World Congress against the Commercial Sexual Exploitation of Children] (1996), Sztokholm.

Do seksualnego wykorzystywania dzieci w celach komercyjnych zaliczamy te działania, które upokarzają, degradują dziecko lub zagrażają jego życiu. Wyróżnia się trzy główne, powiązane ze sobą formy seksualnego wykorzystywania dzieci w celach komercyjnych: prostytucja, pornografia i handel dziećmi dla celów seksualnych. Inne formy seksualnego wykorzystywania dzieci obejmują seksturystykę, małżeństwa dzieci i przymuszanie do małżeństwa.


Questions and answers about the Commercial Sexual Exploitation of Children
[Pytania i odpowiedzi – seksualne wykorzystywanie dzieci w celach komercyjnych] (2001), ECPAT International, Bangkok.

Wykorzystywanie seksualne dziecka (ang. child sexual abuse)
Wykorzystywanie seksualne dziecka to włączenie dziecka w aktywność seksualną, której nie jest ono w stanie w pełni zrozumieć i udzielić na nią świadomej zgody i/lub do której z pewnością nie dojrzało rozwojowo i nie może zgodzić się w ważny prawnie sposób i/lub która jest niezgodna z normami prawnymi lub obyczajami danego społeczeństwa.
Z wykorzystaniem seksualnym mamy do czynienia w sytuacji, gdy taka aktywność wystąpi pomiędzy dzieckiem a dorosłym lub dzieckiem a innym dzieckiem; ponadto jeśli te osoby ze względu na wiek bądź stopień rozwoju pozostają w relacji opieki, zależności, władzy. Celem takiej aktywności jest zaspokojenie potrzeb innej osoby. Aktywność taka może dotyczyć:
a) namawiania lub zmuszania dziecka do angażowania się w czynności seksualne;
b) wykorzystywania dziecka do prostytucji lub innych prawnie zakazanych praktyk o charakterze seksualnym;
c) wykorzystywania dziecka do produkcji materiałów lub przedstawień o charakterze pornograficznym.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention
[Raport z konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci] (1999), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Genewa.

Zachowania seksualne angażujące dziecko – termin ten odnosi się do aktywności, których celem jest stymulacja seksualna (nie dotyczy to kontaktu z genitaliami dziecka w sytuacjach związanych ze sprawowaniem opieki nad nim). Zachowania te dzielą się na: zachowania z kontaktem fizycznym (penetracja i kontakt bez penetracji) i zachowania bez kontaktu fizycznego (ekshibicjonizm, voyeuryzm, włączanie dziecka w oglądanie lub produkcję materiałów pornograficznych, składanie dziecku propozycji o charakterze seksualnym, werbalne molestowanie dziecka).

Finkelhor D. (1986), A Sourcebook on Child Sexual Abuse, Sage Publications, New York.

Za dziecko wykorzystane seksualnie można uznać każdą jednostkę w wieku bezwzględnej ochrony, jeśli osoba dojrzała seksualnie – czy to przez świadome działanie, czy też przez zaniedbywanie swoich społecznych obowiązków lub obowiązków wynikających ze specyficznej odpowiedzialności za dziecko – dopuszcza się zaangażowania dziecka w jakąkolwiek aktywność natury seksualnej, której intencją jest zaspokojenie osoby dorosłej.


Standing Committee on Sexually Abused Children

Zaniedbywanie dziecka (ang. child neglect)
Zaniedbywanie to nie zapewnianie odpowiednich warunków do rozwoju dziecka w sferze zdrowotnej, edukacyjnej i emocjonalnej odpowiedniego odżywiania, schronienia i bezpieczeństwa, w ramach środków dostępnych rodzicom lub opiekunom, i w następstwie powodujące lub mogące powodować uszczerbek na zdrowiu dziecka lub zaburzenie rozwoju psychicznego, moralnego lub społecznego. Wyróżnia się zaniedbanie fizyczne (ekonomiczne, zdrowotne), emocjonalne, edukacyjne (intelektualne).

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention
[Raport z konsultacji nad zapobieganiem krzywdzeniu dzieci], Światowa Organizacja Zdrowia, Genewa 1999.

Zaniedbywanie to nie zaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka. Zaniedbywanie może być:

  • fizyczne,
  • zdrowotne,
  • edukacyjne,
  • emocjonalne.

Child Abuse Prevention and Treatment Act [Ustawa o zapobieganiu przemocy wobec dzieci i terapii dla dzieci krzywdzonych] (1974), USA.

Zastępczy (przeniesiony) zespół Munchausena (ang. Munchausen Syndrome by Proxy – MSBP)
Zastępczy zespół Munchausena polega na celowym wywoływaniu przez rodziców rzeczywistych objawów chorobowych u dziecka. Objawy te zazwyczaj mają charakter przewlekły lub nawracający, ponadto rodzice przekazują lekarzom fałszywe informacje na temat dotychczasowego przebiegu choroby u ich dzieci. Zespół ten jest najczęściej rozpoznawany u dzieci w wieku 0 – 6 lat, które są zbyt małe aby ujawnić swoją sytuację. Wśród wywoływanych objawów zdarzają się najczęściej: niezborność ruchowa i patologiczna senność na skutek podawania dzieciom dużych dawek barbituranów, uporczywe wymioty na skutek mechanicznej prowokacji, hipoglikemia po podaniu insuliny, zakażenia wywołane wstrzykiwaniem zanieczyszczonych substancji.

Bloch-Bogusławska E., Wolska E., Duży J., Zespół bitego dziecka, „Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii” 2004/ 2-3.

Zastępczy zespół Münchausena – szczególna forma maltretowania dziecka przez opiekunów. Polega ona na tym, że rodzice (opiekunowie) fałszywie informują lekarzy o rzekomych objawach chorobowych ich dzieci, a sami preparują lub wywołują chorobę. Manipulacje te prowadzą do wytwarzania objawów lub choroby nierzadko w sposób przestępczy. Zespół Münchhausena swoją nazwę zawdzięcza baronowi von Münchhausenowi żyjącemu w XVIII wieku i słynącemu z przesadnych opowieści o swoich przeżyciach.

Kowalik T.,Gruszczyński B., Radziszewska A., Gruszczyński W., Przeniesiony zespół Münchhausena, „Postępy Psychiatrii i Neurologii” 2005/ 14 (4).

Kryteria diagnostyczne pozwalające określić MSBP:
a) celowe wytwarzanie lub naśladowanie objawów somatycznych lub psychologicznych u innych osób (np. u dziecka), które pozostają pod bezpośrednią opieką sprawcy,
b) zamierzeniem takiego zachowania jest wywołanie objawów choroby u tej osoby (pełnomocnika),
c) nie występują zewnętrzne motywy (takie jak korzyści materialne),
d) zachowań powyższych nie można zakwalifikować do innych zaburzeń psychicznych.

Diagnostic and Statistical Manual – DSM IV
[Klasyfikacja DSM-IV], American Psychiatric Association (APA).

Zespół dziecka krzywdzonego (ang. the battered child syndrome)
Zespół dziecka krzywdzonego to nazwa jednostki klinicznej występującej u małych dzieci, które doznały ciężkich form przemocy fizycznej, przy czym sprawcą krzywdzenia jest zwykle rodzic lub opiekun dziecka. Zespół ten jest częstą przyczyną trwałych uszkodzeń ciała, a nawet śmierci.

Kempe C.H., Silverman F.N., Steele B.F., Droegemuller W., Silver H.K. (1962), The Battered Child Syndrome, „Journal of the American Medical Association”, 181(17).

Zespół dziecka krzywdzonego to zespół objawów psychicznych i fizycznych u dzieci narażonych na okrutne i wymyślne szykany oraz tortury otoczenia (rodziców, wychowawców, rodzeństwa, kolegów). Dzieci te wykazują zaburzenia emocjonalne, cechy zaniedbania intelektualnego, opóźnienie rozwoju fizycznego w wyniku niedożywienia, a nierzadko w następstwie licznych urazów czaszkowo-mózgowych.

Wielki słownik medyczny (1996), Polska Akademia Nauk, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Zespół dziecka potrząsanego
Zespół dziecka potrząsanego jest terminem używanym do opisania symptomów powstałych w wyniku gwałtownego potrząsania lub/i uderzania niemowlęcia lub małego dziecka w głowę. Wielkość szkód w mózgu wywoływanych przez takie zachowanie zależy od intensywności i czasu trwania potrząsania, a także od siły uderzeń. Symptomy wahają się od niewielkich (drażliwość, ospałość, drżenie, wymioty) do bardzo poważnych (napady padaczkowe, śpiączka, stupor, śmierć). Powyższe zmiany neurologiczne są wynikiem uszkodzeń komórek mózgowych spowodowanych urazem, niedotlenieniem mózgu lub jego obrzękiem. Często spotyka się również rozległe krwotoki w siatkówce jednego lub obu oczu. Klasycznej triadzie objawów (krwiakowi podtwardówkowemu, obrzękowi mózgu i krwotokowi w siatkówce) w niektórych przypadkach towarzyszą siniaki występujące w tych częściach ciała, za które dziecko było trzymane podczas potrząsania. W wyniku takiej sytuacji mogą mieć miejsce również złamania kości długich lub/i żeber.

prof. Robert Reece, The National Center on Shaken Baby Syndrome, http://dontshake.com

Zespół nadruchliwości psychoruchowej – ADHD (ang. attention deficit hiperactivity disorder ADHD)
ADHD – zespół deficytu uwagi z nadruchliwością. Zespół nadruchliwości psychoruchowej jest zaburzeniem psychicznym okresu dzieciństwa, prowadzącym do istotnego upośledzenia funkcjonowania oraz zwiększającym ryzyko wystąpienia innych zaburzeń psychicznych, takich jak: zaburzenia zachowania i nadużywanie substancji psychoaktywnych.
W zachowaniu dzieci z nadpobudliwością występują cztery główne symptomy: zaburzenia uwagi, impulsywność, nadruchliwość i chwiejność emocjonalna. W polskim piśmiennictwie medycznym, na określenie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej u dzieci, używa się obecnie dwóch nazw: amerykańskiej – Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, oraz europejskiej – Hyperkinetic Disorder, czyli zespół hiperkinetyczny lub zaburzenia hiperkinetyczne.

Polskie Towarzystwo ADHD

Zespół nieorganicznego zaburzenia rozwoju (ang. nonorganic failure-to-thrive)
Zespół nieorganicznego zaburzenia rozwoju definiuje się jako niedostateczny przyrost wagi i wzrostu oraz opóźnienie ogólnego rozwoju dziecka, określonego przez normy medyczne. Pojęcie to często stosuje się w stosunku do niemowląt i małych dzieci, których wzrost, waga, obwód głowy oraz ogólny rozwój psychospołeczny są znacznie poniżej normy, a ich ogólny stan zdrowia budzi niepokój. Zespół nieorganicznego zaburzenia rozwoju jest rozpoznawany na podstawie różnych objawów, takich jak: poważne niedobór wzrostu, opóźniony proces kostnienia oraz trudności w rozwoju psychosomatycznym, co często jest związane z chorobami, nieodpowiednią dietą, problemami z karmieniem, zaburzoną relacją matka-dziecko oraz dysfunkcyjnością i ubóstwem rodziny.

Drotar D.,(1991) The family context of nonorganic failure to thrive, „The American Journal of Orthopsychiatry” vol. 6(1).

 

Nasi partnerzy - bez nich nasza praca byłby o wiele trudniejsza:

  • GSB Kukla
  • Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
  • Dolnośląski Ośrodek Pomocy Społecznej
  • AKnet
  • OCDN
  • Mercus
  • Foto Art B
  • Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży
  • PCK
  • ZGM Głogów
  • Miedziak.info.pl
  • MalaAkademia.glogow.pl
  • KGHM Polska Miedź S.A.
  • MOK Głogów
  • Dolnośląska Federacja Organizacji Pozarządowych
  • Gmina Miejska Głogów
  • SM Nadodrze
  • Stowarzyszenie Dom w Głogowie
  • Radio Elka
  • Kino Jubilat Głogów
  • TutajGLOGOW.pl
  • Fundacja Batorego
  • Arra Głogów
  • Fundacja FLIS
  • Fundusz Inicjatyw Obywatelskich FIO
  • Pol-Miedź Trans
  • Policja Głogów
  • Sita Głogów
  • Plus
  • KGHM Ecoren
  • StudioZ2.com
  • Amnesty International
  • Dolnośląski Urząd Wojewódzki
  • Fundacja Dzieci Niczyje
  • EEA Grants
  • Program Młodzież w działaniu
  • Cukiernia Meryk
  • MOPU Głogów
  • Program Młodzież
  • Council of Europe
  • Górski Sport
  • Fundacja Polska Miedź
  • Res Humanae
  • Powiat Glogowski
  • Stowarzyszenie Spoko Dzieciak
  • Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę

    Logo Stowarzyszenia dla Dzieci i Młodzieży SZANSA

    Od 1999 pomagamy dzieciom i młodzieży
    Pomóż nam pomagać – przekaż nam 1% swojego podatku

    Stowarzyszenie dla Dzieci i Młodzieży SZANSA jest organizacją pozarządową posiadającą status organizacji pożytku publicznego, zarejestrowaną w roku 1999.

    Numer w Krajowym Rejestrze Sądowym KRS 0000048342
    Numer REGON 390684967
    Numer NIP 693-18-54-339

    Numer konta: Fortis Bank Polska S.A.
    14 1600 1462 0008 0303 3206 3001

    Adres: ul. Perseusza 13, 67-200 Głogów, Dolnośląskie, Polska

    Telefon: +48 76 832 18 04 / +48 76 727 60 70
    Fax: +48 76 832 18 04

    E-mail: szansa@szansa.glogow.org
    WWW: www.szansa.glogow.org