Pomóż nam pomagać – przekaż nam 1% swojego podatku KRS 000 00 48 342

Praca dzieci

Regulacje prawne dot. pracy dzieci

Regulacje prawne dot. pracy dzieci


 

Zmuszanie dzieci do pracy, ale także zatrudnianie ich przy pracach zakazanych lub zatrudnianie dzieci zbyt małych by pracować, jest formą ich krzywdzenia.  


 

I Prawo polskie

Konstytucja RP

Art. 65.
1. Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.

2. Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.

3. Stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane. Formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania określa ustawa.

4. Minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę lub sposób ustalania tej wysokości określa ustawa.

5. Władze publiczne prowadzą politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. (Dz.U.98.21.94 za zmian.)

Dział dziewiąty – Zatrudnianie młodocianych

Art. 190.
§ 1. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat.

§ 2. Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat.

Art. 191.
§ 1. Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:

1) (674)ukończyli co najmniej gimnazjum,

2) przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

§ 2. Młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.

§ 3. Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia zasady i warunki odbywania przygotowania zawodowego oraz zasady wynagradzania młodocianych w tym okresie.

§ 5. Minister Pracy i Polityki Socjalnej(685) w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej(687) może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których wyjątkowo jest dopuszczalne:

1) zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum,

2) zwolnienie młodocianych nie posiadających kwalifikacji zawodowych od odbycia przygotowania zawodowego,

3) zatrudnianie osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum,

4) zatrudnianie osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum.

Art. 192.
Pracodawca jest obowiązany zapewnić młodocianym pracownikom opiekę i pomoc, niezbędną dla ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy.

Młodociani mogą być zatrudniani przede wszystkim w celu przygotowania zawodowego i uzyskania tytułu czeladnika lub mistrza czeladniczego. Tę procedurę reguluje Rozdział II Działu 9 Kodeksu Pracy.

Art. 194.
Do zawierania i rozwiązywania z młodocianymi umów o pracę w celu przygotowania zawodowego mają zastosowanie przepisy kodeksu dotyczące umów o pracę na czas nie określony ze zmianami przewidzianymi w art. 195 i 196.

Art. 195.
§ 1. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać w szczególności:

1) rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy),

2) czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego,

3) sposób dokształcania teoretycznego,

4) wysokość wynagrodzenia.

§ 2. Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których jest dopuszczalne zawieranie na czas określony umów o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Art. 196.
Rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego dopuszczalne jest tylko w razie:

1) niewypełniania przez młodocianego obowiązków wynikających z umowy o pracę lub obowiązku dokształcania się, pomimo stosowania wobec niego środków wychowawczych,

2) (698)ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,

3) reorganizacji zakładu pracy uniemożliwiającej kontynuowanie przygotowania zawodowego,

4) stwierdzenia nieprzydatności młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa przygotowanie zawodowe.

Osoby do ukończenia 18 roku życia objęte są obowiązkiem szkolnym. Obowiązku tego nie wyłącza zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego ani zatrudnienie przy pracach lekkich. Młodociany pracownik musi kontynuować naukę, a pracodawca musi umożliwić mu uczestniczenie w zajęciach szkolnych.

Art. 197.
§ 1. Pracownik młodociany jest obowiązany dokształcać się do ukończenia 18 lat.

§ 2. W szczególności pracownik młodociany jest obowiązany:

1) do dokształcania się w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum, jeżeli szkoły takiej nie ukończył,

2) do dokształcania się w zakresie szkoły ponadgimnazjalnej lub w formach pozaszkolnych.

Art. 198.
Pracodawca jest obowiązany zwolnić młodocianego od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się.

Art. 199.
Jeżeli młodociany nie ukończył przygotowania zawodowego przed osiągnięciem 18 lat, obowiązek dokształcania się, stosownie do przepisów art. 197, może być przedłużony do czasu ukończenia przygotowania zawodowego.

Art. 200.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zwolnienie młodocianych od obowiązku dokształcania się.

KOMENTARZ: Od zasady wyłącznego zatrudniania młodocianych w celu przygotowania zawodowego istnieje wyjątek, który dopuszcza zatrudnienie młodocianego na zasadach zwykłej umowy o prace przy wykonywaniu prac lekkich. Ocena kwalifikacji konkretnej pracy jako „lekkiej” należy do pracodawcy.

Zatrudnienie przy wykonywaniu prac lekkich nie wyłącza obowiązku dokształcania się przez małoletniego pracownika i obowiązku umożliwienia mu odbywania zajęć ze strony pracodawcy.

Art. 2001.
§ 1. Młodociany może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac.

§ 2. Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego.

§ 3. Wykaz lekkich prac określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy. Wykaz ten wymaga zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy. Wykaz lekkich prac nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 204.

§ 4. Wykaz lekkich prac ustala pracodawca w regulaminie pracy. Pracodawca, który nie ma obowiązku wydania regulaminu, ustala wykaz lekkich prac w osobnym akcie.

§ 5. Pracodawca jest obowiązany zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac przed rozpoczęciem przez niego pracy.

Art. 2002.
§ 1. Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego.

§ 2. Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. W dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekraczać 2 godzin.

§ 3. Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może jednak przekraczać 6 godzin.

§ 4. Wymiar czasu pracy określony w § 2 i 3 obowiązuje także w przypadku, gdy młodociany jest zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. Przed nawiązaniem stosunku pracy pracodawca ma obowiązek uzyskania od młodocianego oświadczenia o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.

KOMENTARZ: Praca młodocianych pracowników podlega szczególnej kontroli z punktu widzenia ochrony zdrowia pracownika.

Art. 201.
§ 1. Młodociany podlega wstępnym badaniom lekarskim przed przyjęciem do pracy oraz badaniom okresowym i kontrolnym w czasie zatrudnienia.

§ 2. Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, pracodawca jest obowiązany zmienić rodzaj pracy, a gdy nie ma takiej możliwości, niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Przepis art. 51 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Pracodawca jest obowiązany przekazać informacje o ryzyku zawodowym, które wiąże się z pracą wykonywaną przez młodocianego, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami również przedstawicielowi ustawowemu młodocianego.

Art. 202.
§ 1. Czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na dobę.

§ 2. Czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat nie może przekraczać 8 godzin na dobę.

§ 3. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.

§ 31. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy.
§ 4. (uchylony).

Art. 203.
§ 1. Młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.

§ 11. Pora nocna dla młodocianego przypada pomiędzy godzinami 22°° a 6°°. W przypadkach określonych w art. 191 § 5 pora nocna przypada pomiędzy godzinami 20°° a 6°°.

§ 2. Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin.

§ 3. Młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.

Art. 204.
§ 1. Nie wolno zatrudniać młodocianych przy pracach wzbronionych, których wykaz ustala w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.

§ 3. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może zezwolić na zatrudnianie młodocianych w wieku powyżej 16 lat przy niektórych rodzajach prac wzbronionych, jeżeli jest to potrzebne do odbycia przygotowania zawodowego, określając jednocześnie warunki zapewniające szczególną ochronę zdrowia młodocianych zatrudnionych przy tych pracach.

KOMENTARZ: Młodociani pracownicy mają także szczególne uprawnienia urlopowe – większy wymiar urlopu, mniejsza swoboda pracodawcy w zakresie udzielania urlopu.

Art. 205.
§ 1. Młodociany uzyskuje z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych.

§ 2. Z upływem roku pracy młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Jednakże w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat, ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat.

§ 3. Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych. Młodocianemu, który nie nabył prawa do urlopu, o którym mowa w § 1 i 2, pracodawca może, na jego wniosek, udzielić zaliczkowo urlopu w okresie ferii szkolnych.

§ 4. Pracodawca jest obowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nie przekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

§ 5. W sprawach nie uregulowanych przepisami niniejszego rozdziału do urlopów przysługujących młodocianym stosuje się przepisy działu siódmego.

KOMENTARZ: Przepisy ochronne dotyczące pracy młodocianych znajdują zastosowanie także w stosunku do pracy w ramach rzemieślniczego przygotowania zawodowego.

Art. 206.
Przepisy art. 190-205 stosuje się odpowiednio do młodocianych zatrudnionych na podstawie umowy o przygotowanie zawodowe u pracodawców będących rzemieślnikami.

 

Pracę młodocianych regulują ponadto rozporządzenia dotyczące dozwolonych sytuacji zatrudniania młodocianych oraz wykazu prac zakazanych młodocianym.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum. (Dz.U. 2002 nr 214 poz.1808) pobierz PDF

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U.2004 nr 200 poz. 2047) pobierz PDF z późniejszymi zmianami pobierz PFD, pobierz PDF

II Prawo międzynarodowe

Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. ratyfikowana przez Prezydenta Polski na mocy ustawy z dnia 21 września 1990 r. o ratyfikacji Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.

Art. 32.
1. Państwa-Strony uznają prawo dziecka do ochrony przed wyzyskiem ekonomicznym, przed wykonywaniem pracy, która może być niebezpieczna lub też może kolidować z kształceniem dziecka, bądź może być szkodliwa dla zdrowia dziecka lub jego rozwoju fizycznego, umysłowego, duchowego, moralnego lub społecznego.

2. Państwa-Strony będą podejmowały kroki ustawodawcze, administracyjne, socjalne oraz środki w dziedzinie oświaty dla zapewnienia realizacji postanowień niniejszego artykułu. W tym celu, mając na uwadze odnośne postanowienia innych dokumentów międzynarodowych, Państwa-Strony w szczególności:

a) ustanowią minimalny poziom lub poziomy wiekowe dla ubiegania się o podjęcie pracy;

b) ustanowią właściwe przepisy odnośnie do wymiaru czasowego oraz warunków zatrudnienia;

c) ustanowią odpowiednie kary lub inne sankcje dla zapewnienia skutecznego stosowania niniejszego artykułu.

Konwencja nr 182 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca zakazu i natychmiastowych działań na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci, 17 czerwca 1999, ratyfikowana przez Polskę – Dz. U.2004 nr 139 poz. 1474pobierz PDF

Rekomendacja Zgromadzenia Parlamentarnego o zwalczaniu wyzyskiwania pracy dzieci (Recommendation on combating child labour exploitation as a matter of priority) ,RE, 1336(1997), 26 czerwiec 1997 pobierz PDF

Nasi partnerzy - bez nich nasza praca byłby o wiele trudniejsza:

  • Council of Europe
  • Gmina Miejska Głogów
  • Fundacja Dzieci Niczyje
  • EEA Grants
  • PCK
  • Mercus
  • Powiat Glogowski
  • Kino Jubilat Głogów
  • Fundacja Batorego
  • Fundacja Polska Miedź
  • Program Młodzież w działaniu
  • Stowarzyszenie Spoko Dzieciak
  • Plus
  • Policja Głogów
  • GSB Kukla
  • Sita Głogów
  • Fundacja FLIS
  • Dolnośląski Ośrodek Pomocy Społecznej
  • SM Nadodrze
  • MalaAkademia.glogow.pl
  • KGHM Ecoren
  • AKnet
  • OCDN
  • Amnesty International
  • Fundusz Inicjatyw Obywatelskich FIO
  • Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
  • Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę
  • Res Humanae
  • Dolnośląski Urząd Wojewódzki
  • Foto Art B
  • Arra Głogów
  • StudioZ2.com
  • KGHM Polska Miedź S.A.
  • Program Młodzież
  • MOPU Głogów
  • ZGM Głogów
  • Dolnośląska Federacja Organizacji Pozarządowych
  • Radio Elka
  • MOK Głogów
  • Cukiernia Meryk
  • TutajGLOGOW.pl
  • Stowarzyszenie Dom w Głogowie
  • Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży
  • Miedziak.info.pl
  • Pol-Miedź Trans
  • Górski Sport

    Logo Stowarzyszenia dla Dzieci i Młodzieży SZANSA

    Od 1999 pomagamy dzieciom i młodzieży
    Pomóż nam pomagać – przekaż nam 1% swojego podatku

    Stowarzyszenie dla Dzieci i Młodzieży SZANSA jest organizacją pozarządową posiadającą status organizacji pożytku publicznego, zarejestrowaną w roku 1999.

    Numer w Krajowym Rejestrze Sądowym KRS 0000048342
    Numer REGON 390684967
    Numer NIP 693-18-54-339

    Numer konta: Fortis Bank Polska S.A.
    14 1600 1462 0008 0303 3206 3001

    Adres: ul. Perseusza 13, 67-200 Głogów, Dolnośląskie, Polska

    Telefon: +48 76 832 18 04 / +48 76 727 60 70
    Fax: +48 76 832 18 04

    E-mail: szansa@szansa.glogow.org
    WWW: www.szansa.glogow.org